Jak młodzieńcza fascynacja umysłem przestępcy może przerodzić się w naukowe zainteresowanie kryminologią? W przypadku dr Mileny Zajkowskiej – ekspertki naszej Uczelni – punktem wyjścia była ciekawość ludzkiej psychiki i motywacji stojących za ekstremalnymi zachowaniami, która z czasem wyznaczyła kierunek jej dalszego rozwoju.
O swojej drodze zawodowej, działalności naukowej i dydaktycznej, a także o wyzwaniach, z jakimi mierzy się współczesna kryminologia, dr Milena Zajkowska opowiada w rozmowie, do której lektury serdecznie zapraszamy.
Jak wyglądała Pani droga zawodowa i co sprawiło, że zainteresowała się Pani właśnie tą dziedziną? Czy był moment, który miał na to szczególny wpływ?
Już jako nastolatka byłam zafascynowana tym, jak działa umysł przestępcy. Początkowo myślałam o psychiatrii lub psychologii, ale to kryminologia okazała się absolutnym strzałem w dziesiątkę.
Przełomowym momentem i pierwszą iskierką była dla mnie seria o Hannibalu Lecterze. To wtedy zrozumiałam, jak intrygujące może być zgłębianie mechanizmów ludzkiej psychiki oraz motywacji kryjących się za zachowaniami ekstremalnymi.
Jakimi zagadnieniami zajmuje się Pani obecnie i które z nich uważa za najbardziej fascynujące?
Mój obszar badań to przestępczość kobiet, przestępczość narkotykowa, cyberprzestępczość oraz przeciwdziałanie handlowi ludźmi (jako kierownik dedykowanego Centrum w WSKZ). Fascynuje mnie kontrast – społeczny obraz kobiety często przeczy zjawisku przestępczości, podczas gdy w rzeczywistości potrafią one wykazać się niezwykłym okrucieństwem.
W obszarze narkotykowym intryguje mnie mechanizm utraty kontroli pod wpływem substancji oraz złożoność całego rynku. Cyberprzestrzeń pociąga mnie z kolei dynamiczną ewolucją form przestępczych, a handel ludźmi to temat poruszająco wielowymiarowy i społecznie kluczowy.
Czego studenci mogą nauczyć się dzięki Pani doświadczeniu?
Przede wszystkim tego, że kryminologia odzwierciedla prawdziwe życie, a przestępczość jest naturalnym zjawiskiem społecznym. Chcę pokazać studentom, że za każdą statystyką czy sensacyjnym nagłówkiem kryje się ludzka tragedia i konkretne czynniki etiologiczne. Uczę ich analitycznego myślenia bez oceniania, dostrzegania współzależności oraz zrozumienia okoliczności, które doprowadziły do danego zdarzenia.
Z jakiego projektu, badania lub publikacji jest Pani najbardziej dumna w swojej działalności i dlaczego?
Ogromną dumę czuję z mojej rozprawy doktorskiej – nie tylko z racji włożonej pracy, ale dlatego, że pobrało ją prawie 8 tysięcy osób. To wspaniałe uczucie wiedzieć, że moja praca stała się dla kogoś inspiracją.
Bardzo cenię też międzynarodowy artykuł o edukacji więziennej („Educating the imprisoned in selected countries of the world”), który doczekał się tysięcy pobrań i licznych cytowań na świecie. Jednak z perspektywy dydaktycznej moim największym „projektem” są moi dyplomanci – jestem niezwykle dumna z wypromowanych magistrów, ich dojrzałych prac i świetnych obron!
Jakie wyzwania występują obecnie w Pani dziedzinie i które z nich uważa Pani za szczególnie istotne?
Największym wyzwaniem jest tempo zmian społecznych i technologicznych. Żyjemy w bardzo dynamicznych czasach, a przestępczość błyskawicznie adaptuje się do nowych realiów. Kryminologia musi nie tylko nadążać za tymi procesami, ale też starać się je wyprzedzać.
Jakie kompetencje lub sposób myślenia są dziś szczególnie ważne dla osób rozwijających się w obszarze kryminologii?
Otwartość umysłu, elastyczność i krytyczne myślenie. Kryminologia wymaga połączenia analitycznego zacięcia z głęboką empatią. Ważna jest gotowość do ciągłego uczenia się, podważania oczywistych założeń, weryfikowania faktów bez ulegania emocjom czy uprzedzeniom.
Dlaczego połączenie praktyki zawodowej z działalnością naukową jest ważne dla studentów?
Teoria bez praktyki pozostaje czysto abstrakcyjna. Łącząc naukę akademicką z doświadczeniem zawodowym i biznesowym, daję studentom coś więcej niż wiedzę z podręczników. Uczę ich rozwiązywania problemów opartego na case studies oraz zrozumienia realiów społecznych. Dzięki temu widzą, jak nauka przekłada się na konkretne decyzje, zarządzanie i pracę z ludźmi.
Co poza działalnością naukową lub zawodową inspiruje Panią na co dzień?
Ludzie. Uwielbiam obserwować ludzkie zachowania, reakcje, motywacje i procesy decyzyjne. Poza życiem akademickim zarządzam zespołem około 100 osób w sektorze prywatnym. Wbrew pozorom kryminologia i zarządzanie leżą bardzo blisko siebie – obie dziedziny potrzebują empatii, zrozumienia ludzkich doświadczeń i wspierającego podejścia. To właśnie codzienne relacje i pomaganie innym w rozwoju dają mi najwięcej energii.
Zagłosuj na dr Milenę Zajkowską w plebiscycie na Wykładowcę Roku
Dr Milena Zajkowska pokazuje, że poznawanie kryminologii wymaga nie tylko analitycznego spojrzenia, ale również empatii, otwartości i umiejętności dostrzegania człowieka za opisywanymi zjawiskami. Podczas zajęć nasza wykładowczyni łączy wiedzę akademicką z praktycznym podejściem, zachęcając do krytycznego myślenia, weryfikowania faktów oraz analizowania problemów z różnych perspektyw.
Jeśli cenisz sposób, w jaki dr Milena Zajkowska dzieli się wiedzą i angażuje w prowadzenie zajęć, oddaj na nią głos w Plebiscycie Wykładowca Roku 2026. Twój udział będzie wyrazem uznania dla jej wiedzy, podejścia do kształcenia i zaangażowania w pracę dydaktyczną.
